Kutia – tradycyjny przepis na wigilijny deser

Jeśli marzy Ci się prawdziwie kresowy, świąteczny smak, wypróbuj kutię przygotowaną krok po kroku w domu. Ten pełen bakalii deser pięknie prezentuje się na wigilijnym stole i zachwyca aromatem maku oraz miodu. Zobacz, jak bez stresu zrobić tradycyjną kutię z pszenicy, maku i bakalii, idealną na Boże Narodzenie.

Składniki

• 1 szklanka pszenicy na kutię (pszenica obrobiona, bez łuski) – ok. 250 g
• 4–5 szklanek wody do moczenia i gotowania pszenicy
• 250 g suchego, mielonego maku (nie gotowa masa makowa)
• 1 szklanka wody do sparzenia maku – ok. 250 ml
• 200 g płynnego miodu
• 100 g orzechów włoskich
• 100 g migdałów blanszowanych
• 100 g rodzynek lub mieszanki rodzynek, żurawiny i kandyzowanej skórki pomarańczowej
• opcjonalnie 1 laska wanilii lub 1 łyżeczka naturalnego ekstraktu waniliowego
• szczypta soli do gotowania pszenicy

Składniki wystarczą na około 6–8 porcji bogatej, świątecznej kutii, w zależności od wielkości naczyń, w których będzie podawana.

Sposób wykonania

1. Namaczanie pszenicy
   Pszenicę na kutię przesyp na drobne sitko i bardzo dokładnie opłucz pod bieżącą, zimną wodą. Dzięki temu pozbędziesz się pyłu i drobnych zanieczyszczeń. Oczyszczoną pszenicę przełóż do większej miski i zalej dwoma szklankami zimnej wody. Możesz użyć wody filtrowanej lub przegotowanej. Wymieszaj i odstaw na 8–10 godzin, najlepiej na noc. Ziarna powinny wyraźnie napęcznieć.

2. Gotowanie pszenicy do miękkości
   Po namoczeniu odlej wodę z miski. Napęczniałą pszenicę przełóż do garnka o grubym dnie i zalej około czterema szklankami świeżej wody. Dodaj szczyptę soli, która podkreśli naturalny smak ziaren. Zagotuj całość, a następnie zmniejsz ogień tak, aby woda tylko delikatnie „mrugała”. Przykryj garnek pokrywką uchyloną na szeroką szczelinę. Gotuj pszenicę przez około 30–35 minut, co kilka minut próbując ziarna. Powinny być miękkie, ale sprężyste, bez twardego środka. Jeśli woda odparuje, a pszenica nadal będzie zbyt twarda, dolej nieco gorącej wody i gotuj dalej. Ugotowaną pszenicę odcedź na sicie i odstaw, aby dobrze odciekła i przestygła. Otrzymasz mniej więcej 550–600 g miękkich ziaren.

3. Przygotowanie maku
   Do średniego garnka wsyp 250 g mielonego, suchego maku. Zalej go jedną szklanką wody. Postaw garnek na średnim ogniu i mieszając doprowadź do wrzenia. Gdy mak zacznie się gotować, zmniejsz ogień i gotuj około 2–3 minut. Mieszaj co jakiś czas, aby mak się nie przypalił. Następnie odstaw garnek na kilka minut, aby zawartość lekko przestygła.

4. Osuszenie maku
   Mak przelej na gęste sitko wyłożone czystą, bawełnianą ściereczką kuchenną lub tetrą. Zbierz brzegi materiału i delikatnie odciśnij nadmiar płynu. Mak powinien pozostać lekko wilgotny. Zbyt suchy będzie trudniej połączyć z miodem, a zbyt mokry rozwodni całą masę. Po odciśnięciu przełóż mak do większej miski. W tej postaci waży około 400–450 g i jest gotowy do dalszego użycia.

5. Słodka masa makowa
   Do ciepłego jeszcze maku wlej 200 g płynnego miodu. Jeśli miód jest skrystalizowany, wcześniej go lekko podgrzej w kąpieli wodnej, aby stał się płynny. Dzięki temu łatwiej połączysz składniki. Dodaj rodzynki lub mieszankę rodzynek, suszonej żurawiny i kandyzowanej skórki pomarańczowej. Wszystko dokładnie wymieszaj, aż masa stanie się jednolita. Jeśli używasz laski wanilii, przekrój ją wzdłuż, wyskrob ziarenka i dodaj je do maku. Możesz również wlać łyżeczkę naturalnego ekstraktu waniliowego.

6. Przygotowanie orzechów i migdałów
   Orzechy włoskie i blanszowane migdały przełóż do miseczki i zalej wrzątkiem. Zostaw na 2–3 minuty. Taki zabieg pozwala pozbyć się ewentualnych zanieczyszczeń i delikatnie zmiękcza orzechy. Następnie odcedź je na sicie i osusz ręcznikiem papierowym. Grubo posiekaj orzechy nożem. Nie rozdrabniaj ich zbyt mocno. Większe kawałki przyjemnie chrupią w gotowym deserze. Posiekane orzechy wsyp do maku i ponownie bardzo dokładnie wymieszaj masę.

7. Łączenie masy makowej z pszenicą
   Do całkowicie przestudzonej pszenicy dodaj porcjami przygotowaną masę makowo–bakaliową. Rób to partiami i po każdej dokładnie mieszaj. Dzięki temu składniki równomiernie się rozprowadzą, a każda porcja będzie bogata w mak, owoce i orzechy. Na końcu spróbuj kutii. Jeśli wolisz bardziej słodką wersję, dołóż trochę miodu lub odrobinę więcej rodzynek. Pamiętaj jednak, że po schłodzeniu smak stanie się pełniejszy i nieco intensywniejszy.

8. Chłodzenie i dojrzewanie smaku
   Gotową kutię przełóż do szklanej lub ceramicznej misy. Wyrównaj powierzchnię, przykryj folią spożywczą lub pokrywką i wstaw do lodówki na minimum kilka godzin. Najlepszy smak kutia osiąga po całej nocy chłodzenia, gdy pszenica wchłonie aromat maku, miodu i bakalii. Przed podaniem możesz lekko przemieszać deser, aby składniki się wyrównały.

9. Podanie kutii
   Kutia tradycyjnie trafia na stół wigilijny jako jeden z dwunastu postnych dań. Podawaj ją w szklanych pucharkach, małych miseczkach lub w dużej, wspólnej salaterce, z której każdy nakłada sobie porcję. Tuż przed podaniem możesz posypać wierzch dodatkowymi orzechami lub odrobiną kandyzowanej skórki pomarańczowej. W niektórych domach kutię polewa się słodką śmietanką lub dekoruje bitą śmietaną. Taka wersja jest szczególnie lubiana przez dzieci.

Dodatkowe wskazówki i informacje

Kutia to tradycyjna potrawa wigilijna wywodząca się z kuchni ukraińskiej, białoruskiej, rosyjskiej, litewskiej i polskiej kuchni kresowej. Dziś najczęściej przygotowuje się ją na Białostocczyźnie, Lubelszczyźnie oraz w regionach przygranicznych na południowym wschodzie Polski. W wielu domach jest absolutnie obowiązkowa na świątecznym stole, w innych prawie nieznana.

Dla ułatwienia możesz zastosować kilka praktycznych zamienników. Jeśli nie masz dostępu do pszenicy na kutię, dobrze sprawdzi się ugotowany pęczak, kasza owsiana, kasza jaglana albo brązowy ryż. Ważne, by użyć około 550–600 g ugotowanego ziarna, co odpowiada ilości pszenicy z przepisu. Zamiast miodu w wersji wegańskiej możesz dodać syrop klonowy, daktylowy lub z agawy. Orzechy włoskie można wymienić na pekan, nerkowce albo orzechy laskowe.

Gotową kutię przechowuj w lodówce, w szczelnie przykrytym naczyniu. Deser zachowuje świeżość przez co najmniej 5–7 dni, a każdego dnia smakuje coraz pełniej. Jeśli po Świętach zostanie Ci niewielka ilość, możesz wykorzystać ją do nadziewania pierogów na słodko lub dodać nieco mleka i zmiksować na gęsty koktajl.

Dla osób liczących kalorie i makroskładniki można przyjąć następujące orientacyjne wartości odżywcze dla tradycyjnej kutii na miodzie i bakaliach:

Warto podkreślić, że kutia to deser bardzo sycący. Najczęściej podaje się ją w niewielkich porcjach, jako symboliczny, świąteczny smakołyk pełen historii i dawnych obyczajów. Jeśli lubisz mniej słodkie desery, zmniejsz ilość miodu, zwiększ udział pszenicy lub dodaj odrobinę kwaśniejszych suszonych owoców, na przykład niesiarkowane morele czy żurawinę.