Garnki ze stali emaliowane czy żeliwne – jakie wybrać?

Nie ma jednego najlepszego materiału. Stal nierdzewna sprawdzi się jako uniwersalna baza, żeliwo wybierz do smażenia i długiego duszenia, a emalię wtedy, gdy liczy się obojętność wobec żywności oraz łatwe przechowywanie potraw.

Stal nierdzewna, żeliwo czy emalia – najważniejsze różnice

Poniższe porównanie pokazuje, czego można oczekiwać od każdego rozwiązania w codziennym gotowaniu:

Jak korzysta się z poszczególnych materiałów?

Stal nierdzewna – uniwersalna baza kuchni

Garnki ze stali nierdzewnej są dobrym wyborem, gdy potrzebujesz naczyń do wielu zadań i nie chcesz poświęcać dużo czasu na pielęgnację. Są odporne na zarysowania, trwałe i zwykle nadają się do różnych typów kuchenek. W zależności od modelu można je także używać w piekarniku oraz myć w zmywarce.

Warto zwrócić uwagę na modele ze stali nierdzewnej 18/10, zawierającej 18% chromu i 10% niklu. Chrom poprawia odporność na korozję, a nikiel wpływa na trwałość i wygląd stopu. Osoby uczulone na nikiel powinny sprawdzić skład materiału i rozważyć garnki z emaliowaną powierzchnią mającą kontakt z jedzeniem.

Sama stal nie rozprowadza ciepła tak dobrze jak materiały stosowane w rdzeniu dna. Dlatego przydatne jest grube, wielowarstwowe dno typu sandwich, często z rdzeniem aluminiowym lub miedzianym. Ogranicza ono nierównomierne nagrzewanie. Stal wymaga też właściwej techniki: garnek należy rozgrzać przed dodaniem produktów, inaczej delikatne składniki mogą przywierać.

Żeliwo surowe – dla smażenia i długiego duszenia

Żeliwo długo utrzymuje temperaturę i oddaje ją równomiernie. Z tego powodu dobrze nadaje się do smażenia mięsa, pieczenia chleba, zapiekania oraz potraw, które mają powoli dochodzić. Jego wadą jest ciężar, a także dłuższy czas potrzebny na nagrzanie.

Żeliwo surowe wymaga sezonowania, czyli zabezpieczania powierzchni cienkimi warstwami oleju pod wpływem temperatury. Wytworzona patyna może ograniczać przywieranie, ale trzeba ją utrzymywać. Takie naczynie najlepiej myć ręcznie i dokładnie osuszać. Długie gotowanie bardzo kwaśnych potraw, na przykład na bazie pomidorów, może naruszać warstwę ochronną i zmieniać smak dania.

Żeliwo emaliowane – ciężkie, ale łatwiejsze w użyciu

Żeliwo emaliowane łączy dużą bezwładność cieplną żeliwa ze szklistą powłoką, która oddziela metal od żywności. Nie wymaga sezonowania i nadaje się do kwaśnych potraw, takich jak gulasze, bigos czy sosy pomidorowe. Dobrze sprawdza się w daniach przygotowywanych przez wiele godzin.

Emalia nie jest jednak niezniszczalna. Uderzenie, gwałtowne schłodzenie rozgrzanego naczynia lub duża różnica temperatur mogą doprowadzić do odprysku. Dlatego nie należy wstawiać gorącego garnka pod zimną wodę. Warto też sprawdzić zalecenia producenta dotyczące zmywarki, ponieważ częste mycie może zmatowić powierzchnię.

Garnki emaliowane na stalowym korpusie

W klasycznych garnkach emaliowanych stalowy korpus jest pokryty szklistą warstwą. Emalia nie reaguje z większością składników i nie zmienia smaku potraw, dlatego dobrze nadaje się do gotowania zup, mleka, przetworów oraz dań kwaśnych. Można w niej także przechowywać żywność w lodówce, o ile producent nie wskazuje inaczej.

To rozwiązanie bywa wybierane przez osoby wrażliwe na nikiel, ponieważ o kontakcie z jedzeniem decyduje powłoka emaliowana, a nie stalowy korpus. Nie oznacza to jednak, że każdy produkt ma identyczny skład i zastosowanie. Przy alergii sprawdź informacje producenta oraz stan powłoki. Uszkodzony lub mocno odpryśnięty garnek lepiej wycofać z użycia.

Który materiał pasuje do Twojego sposobu gotowania?

Wybór łatwiej dopasować do codziennych nawyków niż do samej nazwy materiału. Zwróć uwagę na poniższe sytuacje:

• Dla osoby gotującej codziennie – stal nierdzewna będzie najbardziej wszechstronna, szczególnie jako podstawowy zestaw garnków do zup, makaronu, warzyw i sosów.
• Dla miłośnika duszenia i wolnego gotowania – żeliwo emaliowane dobrze utrzyma temperaturę i pozwoli przygotowywać potrawy w jednym naczyniu, także w piekarniku, jeśli producent to dopuszcza.
• Dla osoby uczulonej na nikiel – rozważ garnki emaliowane, ale sprawdź skład, deklaracje producenta oraz to, czy powłoka nie jest uszkodzona.
• Dla użytkownika ceniącego lekkie naczynia – stal będzie wygodniejsza niż żeliwo, zwłaszcza przy dużych garnkach i częstym przenoszeniu ich między kuchenką a zlewem.
• Dla osoby, która nie chce konserwować naczyń – lepsza będzie stal lub emalia. Żeliwo surowe wymaga regularnego dbania o patynę.

Przed zakupem kompletu sprawdź także rodzaj kuchenki, średnicę palników, możliwość używania w piekarniku oraz sposób czyszczenia. W przypadku stali przydatna jest wewnętrzna miarka i grube dno. Przy emalii najważniejszy jest stan powłoki, a przy żeliwie – masa, rodzaj uchwytów i sposób konserwacji.

Najrozsądniejszy wybór to zestaw mieszany

Nie musisz wybierać jednego materiału do całej kuchni. Stal nierdzewna może obsługiwać większość codziennych zadań, żeliwo emaliowane przyda się do gulaszu, pieczeni i zapiekania, a mniejszy garnek emaliowany sprawdzi się przy kwaśnych potrawach lub przechowywaniu jedzenia.

Jeśli kupujesz pierwszy zestaw, zacznij od kilku solidnych garnków ze stali nierdzewnej, a następnie dobierz jedno naczynie żeliwne lub emaliowane zgodnie z tym, co gotujesz najczęściej. Taki układ zwykle daje więcej możliwości niż komplet wykonany wyłącznie z jednego materiału.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku alergii na nikiel lub innych reakcji na materiały mające kontakt z żywnością skonsultuj wybór naczyń ze specjalistą.